8.zeregina: Gogoeta teorikoen analisia

 Euskarazko zibermedioetan ikusentzuezko produktuen erabilera dexente ugaritu da azkeneko urteetan, informazioen egitura hipertestualetan txoko propioa berenganatuz. Kokapen hau, edonola ere, bi espazio jakinetara mugatzen da, albistearen titularrarekin batera agertzetik –ETB eta Berriako kasuak- bideo galeria batean pilatuta agertzera –Argia-. Era horretan, Micónek eta Masipek 2008. urtean espainiar zibermedioak aztertzean zehaztutako beste bi kokapen nagusiak – albistean klik eginda azaltzearena eta albistetik kanpoko kokapenarena – ia erabat desagertzen dia euskal zibermedioen kasuan.

Ikusentzunezko produktuek euskal zibermedioetan betetzen duten funtzioa, gainera, dexente urrundu da aipatu ikerketan espainiar zibermedioen bideoei egozten zitzaien funtzioetatik, batik bat 2008an egindako ikerketa delako azken hau, eta ordutik hona ziberkomunikabideak ikusentzunezko produktuek ematen dituzten aukeretaz ohartu direlako. Zentzu horretan,  bideoak informaziozko testu idatziaren osagarri hutsa izatetik edota albiste idatzian esaten den berdina kontatzetik autonomia propioa izatera pasa dira, Berria eta batez ere Argiaren kasuan. Lehenbizikoak hainbat informazio bideo hutsean eskaintzen ditu –elkarrizketak, kasu – eta beste batzutan, informazio idatzian agertzen ez diren albiste bereko beste alderdi batzuk lantzeko erabiltzen ditu bideoak. Argiaren bideoak guztiz independienteak dira, zibermediorako zehazki garatuak, eta batzutan paperezko astekarian landutako gaien ikusentzunezko luzapenak izan ohi dira. Eitb.com-en kasua berezia da, telebista baten webgunea izanda albistegieetan paratutako bideo berdinak jasotzen dituelako batik bat.

Micón eta Masipen ikerketan azaltzen zenaren kontra – zibermedio espainiarrek agentzien bideoak eskaintzen zituzten – aztertutako euskal ziberkomunikabideek ikusentzunezko produkzio propioa erabiltzen dute, eta erreportaje hainbat espreski ikusentzunezkotan lantzeko hautua hartu dute, horretarako kazetari multimediaren profila berenganatuz.

Era honetan esan dezakegu 2008.urtean ikerlariek espainiar medioen kasuan aipatzen zituzten hutsune nagusiak – bideoa landu gabe agentziek bidali bezala argitaratzea, idatziaren errepikapen hutsa izatea eta multimedia kazetariaren figuraren gabezia – euskal zibermedioek bete dituztela. Baliabide ekonomiko eta pertsonal beharrezkoen gabezia – Argia eta Berriaren kasuan batik bat- izan daiteke ongi hartutako bidea garatzeko oztopo bakarra.

7.zeregina: Erreportaje multimedien analisia

Aztertutako hiru erreportajeen erkaketa eginez, esan dezakegu Argia zibermedioko erreportajeak direla hipertestualitatea, multimediatasuna eta elkarreragina fenomenoei dagokionez produktu osatuenak. Aipatu beharra dago, lehenik eta behin, zuzenean interneten paratzeko pentsatutako erreportajeak direla, ez beste medio batzuetatik zuzenean erreproduzituak. Hori dela eta, aurretik aipatutako fenomenoen integrazioa hasieratik pentsatuta eta diseinatuta dago. Zentzu horretan, zentralitate eta nagusitasuna daukan bideoarekin batera, lotura askoko testuak topa ditzazkegu, horietako asko medio beraren beste hainbat erreportaje multimedietara – argazki erreportajeak, diaporamak, dokumentalak..- Era berean, multimedia produktu horiei iruzkinak egiteko et asare sozialen bitartez partekatzeko aukera ematen du Argiak.

ZuZeuren kasuan aipatu beharra dago ezin dela eredu jakin batetaz hitz egin, albistari horizontala den heinean norberak argitaratzen duen arabera aldatuko direlako erreportajeen izaerak aurreko fenomenoei dagokienez. Edonola ere, orokorrean eduki testualak dira nagusi, beti ere argazki batekin aurkeztuta – zibermedioak berak zehazten duen baldintza – baina gutxitan bestelako media integratuz, bideoak kasu. Edonola ere, hipertestualitatearen erabilera oso zabaldua da artikulu batzuk beste batzuekin lotze aldera, esteka interesgarriak eskaini aldera edota informazioak osagarritu aldera. Era berean, interaktibitatea komunikazio proiektu honen indargune nagusienetakoa da, iruzkinak egiteko aukera emanez erabiltzaileen arteko eztabaidak eta harremanak ugaldu egin baitira.

Hirugarrenik, Eitb.com-en aurkitu ditzazkegun erreportajeak telebistan emititutakoen erreprodukzio hutsak izan ohi dira. Bideo hauek testu labur batekin aurkeztuak izaten dira, baina ez dute beste inolako mediorik – argazkirik, infografiarik, testu luzeagorik – integratzen. Era independentean aurkezten dira bakarrik, beste ezerekiko loturarik gabe, eta beraz, hipertestuaren erabilera ia hutsa da. Edonola ere, interaktibitateari dagokionez, iruzkinak egin eta sare sozialetan partekatzeko aukera ematen du Eitb-k.

Orokorrean, zibermedioetako erreportajeak garatzerako orduan ikuspegi integratuaren falta da nire ustez egungo hutsune nagusia. Gaur egun ez da baliabide tekniko gehiegi behar, eta ahalegin gutxirekin lor daiteke erreportaje bat beste medioekin osatzea, hipertestuaren bitartez beste informazioekin osatzea eta elkarreraginerako mekanismoak eskaintzea. Horrek guztiak daukan kontzientziaren garantziaz ohartzea eta eguneroko lan funtzionamenduan praktika horiek barneratzea da euskal zibermedioek eman beharreko pausu nagusia.

2.zeregina: Zibertestu baterako erabaki linguistiko-diskurtsiboak

Ahozko zibertestu baten planifikazioan eta sorreran hartu beharreko urrats linguistiko-diskurtsibo ezberdinek zibertestu horren osaketarako, garapenerako eta zabalpenerako prozesua bera konfiguratzen duten elementuak dira, eta beraz, ezin ditugu erabaki bakan gisa ulertu, amaierako helburu bati begira kateatzen diren erabaki sekuentzialak bezala baizik.

Zentzu horretan, zibertestuaren bitartez landu nahi dugun gaia eta horri egozten diogun helburua izan behar dira markatu beharreko lehenbiziko irizpideak, eta hortik eratorriko dira aurreneko erabaki linguistiko-diskurtsiboak. Era horretan, lantzen dugun gaiak hartzailearentzat zailtasun linguistikorik – hitz teknikoak, diskurtso konplexuak...- planteatzen duen aztertu beharko dugu, beste hainbat elementurekin batera. Era berean, eta zibertestuari egozten diogun helburuari jarraiki, xede hori betetzeko multimediatasunak eskaintzen dizkigun bitartekoak kontuan hartu behar izanen ditugu, euskarri bat edo bestea –edo horien konbinazioa- erabiltzetik eratorriko baitira bestelako erabaki linguistiko-diskurtsiboak, geroxeago ikusiko dugun moduan.

Hasierako fase honekin batera, eta gaia eta helburuari erantzunez, ezinbestekoa zaigu hartzailearen soslai soziolinguistikoa baloratzea.  Gure produkturako zehaztutako hartzailearen euskara eta kultura mailak, adina, eremu geografikoa eta gaiarekiko jarrera, besteak beste, funtsezko aldagaiak izanen dira testuaren diskurtsoa garatzeko prozesuan.

Hurreno pausu gehienak – produktuaren eskemaren egituratzea, dokumentazioa eta bildutako materialaren eta eskemaren ekarketa – aurretik finkatutako irizpide linguistiko-diskurtsibo horiei guztiei erantzun beharko diete. Produktua bera osatu edota editatzerako orduan, hipertestualitatea , multimediatasuna eta interaktibitatea bezalako fenomenoak kontuan hartu behar izanen ditugu. Era horretan, zehaztutako hartzailearen profil soziolinguistikoak aipatu fenomenok aplikatzeko aukeren berri emanen ditugu, eta baita ere aplikatzerako orduan erabili beharreko  tresna edota mekanismo berezien berri. Beste era batean esanda, profil soziolinguistiko horretatik ateratako ondorioek markatuko digute zibertestu osatua garatzeko bidea.

Azkenik, bereziki kontuan hartu beharreko irizpidea gure zibertestuaren zabalpenarena izanen da. Gure hartzaile potentzialaren profil soziolinguistikoa dutenek gehien bisitatzen dituzten webguneen azterketa, sare sozialetan erabili beharreko hizkuntza erregistroa edota gure testua bilatzaileetan aurkitzeko erabili beharreko hitz gakoak azkeneko produktuaren zabalpen arrakastatsu baterako kontuan hartu beharreko elementu ezinbestekoak izanen dira.